Delphi dersleri - Turkish Hacking Sabotage | Türkiyenin En Büyük Hack Ve Security Sitesi

DΣMOLiSHΣЯ · **Delphi dersleri -** 08-28-2007

Ders sonunda yapabilecekleriniz:

-Delphi ile programlamanın temelleri.
-Yeni bir uygulama ve form oluşturmak.

I. DELPHI'ye GİRİŞ
Borland Delphi©, Microsoft Windows© uygulamaları geliştirmek için tasarlanmış ve yaygın olarak kullanılan bir uygulama geliştirme aracıdır. Delphi özellikle Pascal temeli olan programcıları için nesne yönelimli ve görsel bir programlama ortamıdır. Zengin bileşen kütüphanesine, veritabanı özelliklerine ve uygulamaları daha iyi test etmek için geliştirilmiş yardımcı programlara (tools) sahiptir. Özellikle yeni sürümleriyle (Delphi 5 ve 6), veritabanı uygulamaları, ODBC bağlantısı, XML ve Web tabanlı uygulamalar geliştirmeyi kolay bir şekilde sağlar.

Delphi, görsel ve grafik kullanıcı arabirimine sahip uygulama geliştirme aracıdır. Bir anlamda Pascal dilinin, grafiksel uygulama geliştirme ort***** dönüştürülmüş şeklidir. Programlama gücü ve deneyiminin yanı sıra, değişik veritabanlarına erişim sağlar. BDE olarak adlandırılan kendi veritabanı sisteminin yanı sıra ODBC ile yaygın olarak birçok veritabanına erişim sağlar.

Delphi, Pascal temeliyle, Pascal prosedürleri (yordam) ile geliştirilen programlama ortamı sağlar:

Örnek bir Delphi/Pascal prosedürü:

program merhaba;

uses dialogs;

begin

ShowMessage('Merbaba!');

end.

A. DELPHI 6 SÜRÜMLERİ
Delphi 6, fiyat ve yetenekleri bakımından değişik kapasitelere sahip olan değişik sürümler olarak satılmaktadır.

. Delphi Personal
. Delphi Professional
. Delphi Enterprise

Personal sürüm Delphi'ye yeni başlayanlar için geliştirilmiştir. Veritabanı desteğini ve gelişmiş özellikleri içermez.

Delphi Professional ise profesyonel programcılar içindir. Veritabanı desteği ve Web uygulamaları geliştirmeyi içerir.

Enterprise sürümü ise özellikle kurumsal uygulamalar geliştirmek için tasarlanmıştır. XML desteği ve Web servisi uygulamaları geliştirmeyi sağlar. En gelişmiş sürüm olan Enterprise sürümü Professional sürümün bütün özelliklerini ve ek olarak bu saydığımız yeni özellikleri içerir.

B. Delphi IDE
Delphi'nin gelişmiş görsel arabirimi IDE ile sağlanır. IDE (Integrated Development Environment), Delphi içindeki görsel uygulama geliştirme ortamıdır. İleriki derslerimizde IDE'yi daha iyi tanıyacağız.

Şekil 1-1: Delphi IDE

C. CODE EXPLORER

Delphi Code Explorer penceresi program kodunun yazıldığı penceredir. Bu pencere bir Unit içindeki bütün veri türlerini, değişkenleri ve yordamları içerir.

Şekil 1-2: Code Explorer

NOT: Code Explorer için yapılacak yapılandırmalar Environment Options iletişim kutusu kullanılır.

D. PROJE KAVRAMI

Delphi 6 ortamında bir ya da daha çok Delphi uygulama projesini bütün bileşenleriyle birlikte yönetebilirsiniz. Bu işlem Project Manager içinde uygulamaya ait form, unit vb gibi bileşenlerini ağaç şeklinde (hiyerarşik) olarak göstermesiyle sağlanır.

Şekil 1-3: Project Manager

1. Projenin Elemanları

Bir delphi projesinin elemanları Project Explorer, Object Browser gibi programlar aracılığıyla görülebilir.

Bir Delphi projesinde şekilde de görüldüğü gibi .pas olarak kod birimleri ve DFM dosyası olarak da formlar bulunur bunun yanı sıra çok sayıda dosya projeye kaynak olarak eklenir.

2. Proje Seçenekleri

Proje seçenekleri (Project Options), projelerin kod oluşturmadan, hata giderme ve çalışma zamanına kadar birçok ayarları için düzenlemeleri içerir.

Şekil 1.4: Proje Seçeneklerinin düzenlenmesi.

Delphi Proje Yöneticisi, ayrı projeler için farklı proje seçenekleri düzenlemeyi sağlar. Bu seçenekler form ve help dosyasının düzenlenmesi ayarladığı gibi derleyici seçeneklerini (compiler options) de ayarlar.

Derleme seçenekleri düzenlemek için Project Options iletişim kutusundaki Compiler sekmesi kullanılır. Derleme seçenekleri ayrıca kod içinde {$x - } şeklindeki bildirimlerle de yapılabilir. Bu gösterimde x yerine ayarlanacak seçenek yerleştirilir.

Örnek:

{$APPTYPE GUI}

3. Projelerin Derlenmesi ve Oluşturulması

Delphi projeleri F9 tuşuna basılarak derlenir ve çalıştırılır. Bu işlem derleme ve oluşturmayı kapsar. Delphi'nin bir projeyi oluşturması sürecinde bir DCU (delphi Compiler Unit) birimi ve EXE dosyayı üretir.

E. EK VE DIŞ DELPHI ARAÇLARI

Delphi programı içinde ayrıca kullanabileceğiniz çok sayıda araç vardır. Bu araçları iç ve dış olarak ele alabiliriz. İç araçlara IDE'nin Tools menüsünden erişebilirsiniz. Dış araçlar ise genellikle Delphi\Bin dizininde yer alır.

Bunlardan bazıları:

Web App Debugger (WebAppDbg.exe): Hata ayıklama aracı.

Registry Cleanup Utility (D6RegClean.exe): Registry kayıtlarını silmeye yardımcı olan araç .

F. DELPHI DOSYALARI

Delphi 6 içinde program geliştirildiğinde belli dosyalar üretilir.

.DFM: Delphi Form File.

.EXE: Üretilen Windows uygulamasının çalışan dosyası.

.PAS: Pascal dosyası. Bir pascal biriminin kaynak kodu.

G. YENİ BİR UYGULAMASINA BAŞLAMAK

Bir Delphi uygulaması başlatmak için:

Önce Delphi'yi başlatın: Delphi, kurulumu tamamlandıktan sonra, Start menüsü ve Programlar'dan çalıştırılır.

File/New/Application komutlarını seçin.

Ekrana gelen çalışma ortamındaki Form1 alanı üzerinde uygulamanın arabirimini oluşturmak üzere araç çubukları üzerinde yer alan kontrolleri tıkla***** bu alana getirin. Örneğin Button üzerinde çift tıkla***** form üzerine koyun.

Uygulamanın geliştirilmesi için bu kontrollere kod yazılarak devam edilir. Bunun dışında form ve diğer bileşenlerin özellikleri Object Inspector sayesinde de düzenlenir.

Örnek: Forma başlık vermek:

View/Object Inspector komutlarını seçin ya da F11 tuşuna basına

Object Inspector penceresi seçilen nesnenin özelliklerini görüntüler. Bu pencerede istenilen özellik değiştirilebilir. Caption özelliğinin karşısına istenilen başlık yazılır.

Projeyi Kaydetmek için: File menüsünden Save Project As

Bir Delphi projesini oluşturan elemanlar:

Formu oluşturan dosyalar: .PAS ve .DFM

Delphi proje dosyası: .DPR

II. GÖZDEN GEÇİRME

1. Delphi sürümlerini açıklayınız?

2. Delphi projesinde yer alan elemanları açıklayınız.

3. Delphi uygulamalarını derlemek ve çalıştırmak için hangi işlemler yapılır?

4. Ortam düzenleme seçenekleri nedir? Nasıl düzenlenir? Örnek verin.

5. Delphi ile ne tür uygulamalar geliştirebilirsiniz?

6. Delphi ile Microsoft Access veritabanına bağlanmak mümkün mü?

7. Delphi ile Microsoft SQL Server veritabanına bağlanmak mümkün mü?

Ders 2: DELPHI ORTAMI

Ders amaçları:

-Delphi ortamını açıklamak.

I. IDE
IDE (Integrated Development Environment) olarak adlandırılan uygulama geliştirme ortamı, menü, araç çubukları gibi genel ortam araçlarına ve Object Treeview, Object Inspector ve form alanı gibi de programlama bölümlerine sahiptir.

Delphi, kurulumu tamamlandıktan sonra, Start menüsü ve Programlar'dan çalıştırıldığında ortam olarak karşımıza gelen Form1 alanı, programın ilk formunu ifade eder. Burada programcı kendi uygulamasının denetimlerini, edit kutuları ve düğmeleri yerleştirerek uygulamasının grafik arabirimini tasarlar.

Şekil 2.1: IDE

Delphi ortamındaki programlamayı iki yönde ele alabiliriz. Object Inspector aracılığıyla program bileşenlerinin özelliklerini düzenlemek. İkinci alan ise genellikle bileşenlere özellikle olay (event) tabanlı kodlar yazmak.

Olay tabanlı kod yazmak:

procedure TColorBox.Button1Click(Sender: TObject);

begin

ColorBox.Color := clGreen;

end;

A. DELPHI TOOLBAR

Delphi Araç çubuğu bazı işlemleri hızlı bir şekilde yapmamızı sağlayan bir araçtır. Belli özelliklere göre gruplandırılmıştır.

2. Standard Bar

TMainMenu, TPopupMenu, Tlabel, TEdit, TMemo, TButton, TCheckBox, TRadioButton, TListBox, TComboBox, TScrollBar, TGroupBox, TRadioGroup, TPanel

3. Additional Bar

TBitBtn, TSpeedButton, TTabSet, TNotebook, TTabbedNotebook, TMaskEdit, TOutline, TStringGrid, TDrawGrid, TImage, TShape, TBevel, THeader, TScrollBox

4. Data Access Bar

TDataSource, TTable, TQuery, TStoredProc, TDatabase, TBatchMove, TReport

5. Data Controls Bar

TDBGrid, TDBNavigator, TDBText, TDBEdit, TDBMemo, TDBImage, TDBListBox, TDBComboBox, TDBCheckBox, TDBRadioGroup, TDBLookupList, TDBLookupComboBox

6. Dialogs Bar

TOpenDialog, TSaveDialog, TFontDialog, TColorDialog, TPrintDialog, TPrinterSetupDialog, TFindDialog, TReplaceDialog

7. System Bar

TTimer, TPaintBox, TFileListBox, TDirectoryListBox, TDriveComboBox, TFilterComboBox, TMediaPlayer, TOleContainer, TDdeClientConv, TDdeClientItem, TDdeServerConv, TddeServerItem

Diğer bileşenleri ya da kendi hazırladığınız bileşenleri Delphi'ye ekleyebilirsiniz.

B. YARDIMCI PROGRAMLAR

Tools menüsü altında bazı yardımcı programlar yer alır:

Image Editor Delphi kaynak dosyalarıyla ilgili bütün resim dosyalarını yaratır.

Database Desktop Delphi için tam bir veritabanı yönetim aracı.

BDE Config Database Desktop yapılandırma aracı.

C. FORMLAR
Formlar Delphi uygulamalarının görsel arabirimini oluştururlar. Başlanılan Delphi uygulamasında Form1 adında boş bir form yaratılır. Bu form, uygulamanın penceresi ya da kullanıcı arabirimi olur. Bu nedenle uygulamadaki gereksinimlere göre formun tasarımın gerekir. Formun tasarımı için Component Palette'den bileşenler form üzerine eklenerek arabirim tasarlanır. Bu açıdan formlar görsel ve görsel olmayan bileşenlere konteynerlik yaparlar. Görsel bileşenler metin kutusu, grid vb kontroller olurken, görsel olmayan bileşenler ise özellik veritabanı bağlantılarında kullanılan bileşenlerdir.

Bir Delphi uygulaması bir ya da daha çok forma sahip olabilir.

NOT: Formlar TForm sınıfından türetilir.

NOT: Bu dokümanlar Faruk Çubukçu tarafından hazırlanmıştır. Burada adı geçen ticari ünvanlar ve markalar bilgi amaçlı kullanılmışlardır ve kendi imtiyazlarına sahiptirler. Bu dokümanlar ticari amaçlı olarak kullanılmaz. Daha fazla bilgi için [Linkleri Sadece Üyeler Görebilir..] adresine bakınız.

D. BİLEŞENLER (COMPONENTS) KULLANMAK
Uygulamaya başladık. Ancak formumuz boş. Geliştireceğimiz programda formun üzerinde, bilgi girilecek alanlar ve işlemlere hareket verilecek düğmeler olabilir. İşte bu tür işlem denetimlerine bileşen (component) deniyor. Bu anlamda formlar, bileşenler için bir kapsayıcı (container) oluyor. Her form üzerinde çok sayıda bileşen olabilir. Bileşenler araç çubuğundan kolayca seçilerek form üzerine yerleştirilebilir. Örneğin, OK düğmesi olarak gösterilen düğmeye tıkla***** bir komut düğmesinin forma eklenmesi sağlanır. Bunun dışında bileşenleri seçmek için Components Palette'i kullanabilirsiniz.

Bileşenler uygulamanızı oluşturan temel elemanlardır. Uygulamanın görsel kısmını oluştururlar. Örneğin edit kutuları, iletişim kutuları (dialog box). Görsel bileşenlerin yanı sıra veritabanı bağlantı bileşenleri gibi görünmeyen bileşenler de vardır.

NOT: Palet üzerindeki bileşenleri gereksinimlerinize göre değiştirebilirsiniz. Diğer bir değişle istediğiniz düğmeleri kaldırabilir ya da ekleyebilirsiniz.

Bileşenler, Visual Component Library (VCL) sisteminin bir parçasıdır. Component Palette üzerinde değişik kategorilere bölünmüştür. Her kategori değişik işlevler sergiler.

1. Component Kütüphanesi

VCL ve CLX sınıf kütüphaneleri nesnelerden oluşur. Her iki kütüphane de birbirine benzer ve aynı bileşenleri içerebilir.

VCL implementasyonları ADO, BDE, QReport, COM+, Web Services ve Servers sekmelerindeki bileşenleri oluşturur.

Bütün VCL ve CLX bileşenleri delphi'nin TComponent nesnesinden türetilir.

Bileşenler gerçen nesne yönelimli nesnelerdir. Çünkü bu bileşenler, veri ve veri erişim fonksiyonlarını içerirler.

E. OBJECT INSPECTOR
Delphi Object Inspector, seçilen bileşenlerin özelliklerinin ve olaylarının tasarım zamanında düzenlenmesini sağlar. Diğer bir deyişle durumun (state) ve davranışını (behaivor) değiştirir.

Şekil: 2.3: Object Inspector

F. CODE EDITOR

Code Editor, Delphi içinde programı oluşturan kodların yazıldığı bir metin düzenleyicidir. Editor bir dizi taba sahip sayfalardan oluşur. Her bir sayfa tek bir Delphi Project Unit için kodları içerir: Bir unit .PAS dosyası olarak saklanır ve uygulamanın görünmeyen elemanlarını içerir. Bazı uniteler ise kendisine ait forma sahip değildir, ancak form dosyasıyla aynı adı paylaşır. Normalde form dosyası .DFM dosyası olarak saklanır.

Şekil 2.4: Code Editor

Örneğin FORM.PAS ve FORM.DFM dosyaları birlikte bir uygulamanı görsel ve görsel olmayan elemanlarını tanımlarlar.

1. Kod Tamamlama

Kod tamamlama (code completion) program yazarken bir özellik ve metotların ilk harflerinin yazıldığında otomatik olarak tamamlanmasını sağlar. Bu sayeden nesnenin adı yazıldıktan sonra nokta konulmasının ardından beklenerek özelliklerin görünmesi sağlanır.

Örneğin:

ColorDialog1.Execute

Komutlarını yazmak için:

ColorDialog1.

Yazmak ve noktanın ardından Execute ve diğer metotların görünmeleri beklenir.

NOT: Bunun dışında Visual Basic'te de olduğu gibi Ctrl + boşluk düğmesine tıklanarak nesnelerin tamamlanması sağlanır.

G. MENÜLER

Delphi menü sistemi IDE içindeki bütün komutları içerir. Menü menülerin dışında ekranın üstünde SpeedMenu'ler vardır. Örneğin Code Editor'ün Speedmenüsü Code Editor içindeki komutların kolayca kullanılmasını sağlar.

Bunun dışında Tools menüsüne istediğiniz komutları ekleyerek IDE'yi istediğiniz gibi özelleştirebilirsiniz.

H. ONLINE HELP

IDE'nin diğer bir önemli bileşeni Online Help'tir. Online Help, her an görünmez ancak gerektiğinde devreye girebilen yararlı bir özelliktir.

Help menüsünden Delphi hakkında yararlı dokümanlara ulaşılabilir. Bunun dışında IDE üzerinde herhangi bir yerde F1 tuşuna basarak, konuyla ilgili yardım dokümanlarına ulaşılır. Bu bir kod ya da görsel bileşen olabilir. Help, konuyla ilgili dokümanları görüntüleyecektir.

I. YAPILACAK İSLET LISTESI (TODO)

Bir aradan sonra Delphi'yi başlattınız ve programınıza kaldığınız yerden devam etmek istiyorsunuz. Bu durumda TODO list size yardımcı olacaktır. Örneğin üzerinde çalışan detaylar hakkında notlar.

program merhaba;

// TODO : burada değişkenleri tanımla.

uses dialogs;

begin

ShowMessage('Merbaba!');

end.

II. GÖZDEN GEÇİRME

1. Delphi araç çubuğunun sınıflarını açıklayınız.

2. Kod tamamlama özelliklerini açıklayınız.

3. Nesne özelliklerinin görülmesini ve düzenlenmesini hangi pencere aracılığıyla yapmaktayız.

Konu Bilgileri
	Konu Başlığı Delphi dersleri	Konudaki Cevap Sayısı 0
	Şuan Bu Konuyu Görüntüleyenler	Görüntülenme Sayısı 216

Seçenekler	Arama
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder	Arama: Gelişmiş arama yap
Stil
Normal Hybrid-Şeklinde gösterime geç Ağaç şeklinde gösterime geç

Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)